O Szwecji

Szwedzka monarchia

W ostatnim czasie szwedzka monarchia powiększyła się o kolejne osoby. 13 czerwca 2015 roku książę Carl Philip poślubił Sofię Hellqvist. Szwedzka rodzina królewska powitała również trzech swoich najmłodszych członków – w 2014 urodziła się córka księżniczki Madeleine, Leonore, a w 2015 księżniczka urodziła syna – Nicolasa. Książę Carl Philip również został ojcem – 19 kwietnia 2016 roku narodził się jego syn, Alexander.

W tym roku mija 40 lat od ślubu króla i królowej Szwecji. Król Karol Gustaw XVI poślubił swoją wybrankę, Silvię Sommerlath, 19 czerwca 1976 roku. W związku z tym od 18 października na Zamku Królewskim w Sztokholmie będzie można oglądać wystawę królewskich sukni ślubnych (1976-2015). Potrwa ona do 12 marca 2017 roku.

Rok 2013 był również ważny dla szwedzkiej monarchii. 15 września przypadła 40. rocznica objęcia tronu przez obecnego króla Karola XVI Gustawa po śmierci jego dziadka, Gustawa VI Adolfa. Karol XVI Gustaw miał wówczas 27 lat i został najmłodszym królem na świecie. Z okazji rocznicy para królewska wyruszyła w podróż, odwiedzając wszystkie 21 länów (szwedzki odpowiednik polskiego województwa).

Panowanie Karola XVI Gustawa obfitowało w wydarzenia. Najważniejsze z nich można było zobaczyć na zorganizowanej na Zamku Królewskim w Sztokholmie wystawie „40 år för Sverige”. Obchody były tym bardziej uroczyste, że Karol XVI Gustaw jest zaledwie drugim monarchą od średniowiecza, który tak długo sprawuje władzę. Jedynie Gustaw V panował dłużej – 43 lata (1907 – 1950).

Karol XVI Gustaw, zapytany o swoje oczekiwania względem jubileuszowego roku, odpowiedział, że takie rocznice są dobrym punktem zarówno na to, by spojrzeć w przyszłość, ale też obejrzeć się za siebie, zobaczyć, ile zostało zrobione przez te wszystkie lata. Także celem podróży przez całą Szwecją była możliwość oceny rozwoju regionów i ich możliwości. Ku przyszłości Król spogląda z optymizmem przemieszanym z niepokojem z powodu wyzwań, jakie stoją przed światem. Największe obawy dotyczą kwestii ekologicznych oraz tego, w jakim stanie obecne pokolenie zostawi Ziemię.

źródło: kungahuset.se

SPOŁECZEŃSTWO

Zaludnienie

Z perspektywy Europy Szwecja to mały kraj. Liczy on prawie dziesięć milionów mieszkańców (9 920 881, sierpień 2016). Mniej niż Belgia i ponad cztery razy mniej niż Polska. Wiadomość ta często zdumiewa cudzoziemców, kiedy sobie uzmysłowią wielkość geograficzną kraju. Pod względem powierzchni Szwecja należy bowiem do największych krajów w Europie (449 964 km2), niewiele jej brakuje do Hiszpanii i Francji i jest znacząco większa od Polski (322 575 km2). Ze względu na surowy klimat na północy ok. 85% ludności mieszka na południu kraju, co przekłada się na gęstość zaludnienia 22,2 osób na km2. Z taką niewielką liczbą ludności na tak szeroko rozciągniętej powierzchni, Szwecja należy do najrzadziej zaludnionych krajów Europy.

Najgęściej zaludnionym rejonem Szwecji są tereny wokół Sztokholmu (1 932 763), które skupiają piątą część całej populacji. Następnymi w kolejności po stolicy miastami, których zaludnienie przekracza 100 tyś. mieszkańców są: Göteborg, Malmö, Uppsala i Västeras.

Szwecję podobnie jak inne wysoko rozwinięte kraje przemysłowe, cechuje niski przyrost naturalny. W latach 80. i na początku lat 90. sytuacja zaczęła się poprawiać. Obecnie odnotowuje się delikatne tendencje wzrostowe. Średnia długość życia jest wysoka i wynosi u kobiet 82 lata, zaś u mężczyzn 77 lat.

Kraj emigrantów przeobraził się w kraj imigrantów

Jeszcze przed stu laty Szwecja była stosunkowo odizolowanym krajem na północy Europy. W okresie od połowy XIX wieku do roku 1930 około 1,5 miliona Szwedów (1/4 ludności) opuściło kraj by osiedlić się przede wszystkim w Ameryce Północnej. Dopiero w latach 80. Szwecja zaczęła przekształcać się na dużą skalę w kraj imigrantów. Imigracja nasiliła się najbardziej w latach 90. W 1989 roku w Szwecji osiedliło się na stałe 65 866 osób. W przeciągu ostatniego dziesięciolecia systematycznie rosła osiągając poziom 95 750 w 2006 roku – dwa razy większy od emigracji (44 908).

Na północy kraju mieszkają dwie grupy mniejszościowe rdzennej ludności: Finowie i Lapończycy (Samowie).

Szwed

Uprzejmy, miły i porządny, ceniący sobie czas wolny spędzony z rodziną i znajomymi – taki jest prawdziwy Szwed. Zamiłowanie narodu szwedzkiego do perfekcjonizmu przyczyniło się z pewnością do szybkiego rozwoju gospodarczego i technologicznego kraju. Głęboko zakorzeniony w tradycji szwedzkiej jest szacunek do natury i proekologicznych rozwiązań, który można porównać do swoistej religii.

Szwed w pracy

Pracowity, sumienny i pod kontrolą w pracy. W języku szwedzkim istnieje słowo, które trafnie charakteryzuje zamiłowanie Szwedów do równości i kolektywizmu. Zarówno pracownik, jak i kawa czy wielkość domu może być „lagom”, czyli nie wyróżniający się, w sam raz, nie za duży ani nie za mały.

Atmosfera panująca w szwedzkim zakładzie pracy jest uznawana za przyjemną i nieoficjalną. W zwyczaju jest zwracanie się do obcych, wyższych stopniem oraz starszych przy użyciu formy „Du”, szwedzkiego odpowiednika „Ty”.

Szwecja – kraj równości

Szwecję charakteryzuje największy na świecie odsetek kobiet pracujących zawodowo poza domem (ok. 70 %) oraz najmniejszy na świecie odsetek ludzi, sklasyfikowanych jako ubodzy (poniżej 8%). Ciekawostką jest, że ustawa o rynku pracy przewiduje prawo do 15- miesięcznego płatnego urlopu rodzicielskiego do podziału między obydwoje rodziców, z którego przynajmniej miesiąc ma obowiązek wykorzystać ojciec (tzw. pappaledighet).

Kultura

Św. Łucja

Wczesnym rankiem 13 grudnia szkoły, domy starców i miejsca pracy w całym kraju odwiedza orszak świętej Łucji – młodzież ze śpiewem na ustach, ubrana w długie szaty (tzw. lucialinne), ze świeczkami we włosach i w rękach rozdająca imbirowe pierniczki (tzw. pepparkakor). Łucja ma na sobie białą, długą do kostek koszulę, przepasaną czerwoną wstążką, i aureolę, czyli wianek z borówkowych gałązek, w którym tkwią oprawki na świece. W procesji towarzyszą jej druhny, krocząc gęsiego ze złożonymi jak do adoracji dłońmi, śpiewają tradycyjną piosenkę o Łucji.

Adwent

W szwedzkim domu pierwszą oznaką zbliżających się świąt jest między innymi adwentowy świecznik, przeważnie niewielkie pudełko, wysłane mchem i gałązkami borówek. W pierwszą niedzielę adwentu zapala się pierwszą świece, w drugą ? następną, i tak aż do ostatniej, czwartej niedzieli. W adwencie w wielu oknach pojawiają się adwentowe gwiazdy.

Noc Walpurgi

W wigilię pierwszego maja Szwedzi spotykają się w święto Walpurgii, by śpiewami zwiastować koniec zimy i nadejście wiosny. Śpiewom towarzyszą ogromne ogniska palone na wzgórzach. I kiedy ogień buzuje w najlepsze pojawia się pewna liczba mężczyzn, najczęściej w białych czapkach z daszkiem, na którym widnieje znaczek z lirą. To studenci. Śpiewają piosenki, wszędzie te same, zwiastujące koniec zimy. Jest to jedno z najbardziej widowiskowych obyczajów świątecznych w Szwecji.

6 czerwca

Szwecja przez dłuższy czas, być może jako jedyny kraj na świecie, nie miała oficjalnie swojego dnia święta narodowego, co wydaje się symptomatyczne dla szwedzkiego sceptycyzmu do jakichkolwiek patriotycznych manifestacji. 6 czerwca zyskał rangę oficjalnego święta narodowego w 1983 r. Jest to dzień wolny od pracy.

Midsommar

W weekend, który przypada najbliżej dnia Św. Jana, 24 czerwca, Szwedzi obchodzą wielkie święto sięgające swymi korzeniami obyczajów związanych z przesileniem letnim. Wiele dni wcześniej karawany samochodów suną z miast do letniskowych domów, na kempingi i przystanie, a młodzi ludzie zbierają się często w swoich ulubionych miejscach nad wodą. W piątek, w przeddzień świąt, Szwedzi zbierają się na trawiastych terenach, śpiewają i tańczą wokół drzewka majowego (tzw. majstang lub midsommarstang) przybranego zielonymi gałązkami i kwiatami.

Uczta rakowa w blasku sierpniowego księżyca

W Szwecji jedzenie raków przybrało postać rytuału, któremu towarzyszą wszelkie możliwe rekwizyty, a szczególnie mile widziany jest prawdziwy księżyc w pełni. Zwyczaj ten narodził się stosunkowo niedawno, nie powstał jednak pod wpływem sentymentu do romantyczności natury, to efekt biurokratycznych poczynań, w których wyniku sto lat temu zezwolono na połów raków wyłączenie podczas dwóch jesiennych miesięcy.

Surströmming

Szwedzki przysmak budzący kontrowersje nawet wśród Szwedów. Jest to mały śledź bałtycki, poławiany wiosną, solony i fermentujący w beczkach. Puszki z surströmmingiem powinny być ze względu na nieprzyjemny (nie dla wszystkich?) zapach otwierane poza domem. Tradycyjnie śledzia je się zawiniętego w szwedzki cienki chleb (szw. tunnbröd). Na posmarowany masłem kawałek chleba kładzie się kawałek oczyszczonego śledzia, plaster ugotowanego ziemniaka (szw. mandelpotatis) i posiekaną cebulę. Uroczysta degustacja (Surströmming premiere) ma miejsce pod koniec sierpnia, kiedy śledzie z wiosennego połowu trafiają na rynek.
W 1999 r. założono w Szwecji Akademię Surströmminga (szw. SurströmmingsAkademien), która promuje surströmminga, nawiązuje międzynarodowe kontakty oraz zarządza Stowarzyszeniem Surströmminga (szw. SurströmmingsSällskapet) powołanym w 2003 r. i promującym nowe potrawy, a nawet drinki. Co roku organizowany jest też Ulvötest, podczas którego oceniany jest smak, słoność i konsystencja surströmminga.

Gęś św. Marcina

Św. Marcin to patron południowoszwedzkich gastronomów. 10 listopada, w przeddzień św. Marcina, zbierają się wieczorem, przeważnie w restauracjach grupki ludzi ze Skanii, południowej prowincji Szwecji. Nie robią tego ze względu na postać świętego, ale dla jego atrybutu ? gęsi. Związek Marcina z gęsiami ma swoje uwarunkowania ekonomiczne. Na początku listopada gęsi są najtłustsze i jest to najwłaściwszy moment, by pozwolić im zejść z tego świata.

Dalahäst

Drewniany konik z Dalarna barwiony na czerwono to obok szwedzkiej flagi i hymnu narodowego trzeci narodowy symbol kraju. Koniki robione są tylko w małej miejscowości Nusnäs nieopodal Mora. Tradycja strugania koników przez drwali sięga 350 lat.

źródło: Drzewko majowe, raki i Łucja, Szwedzkie obyczaje świąteczne, autorstwa Jana-Öjvind Swahn

Archiwa