O Szwecji

Zaludnienie

Z perspektywy Europy Szwecja to kraj stosunkowo niewielki pod względem liczby ludności. Według danych Eurostatu z 2025 roku Szwecję zamieszkuje około 10,6 miliona osób, a jej powierzchnia wynosi 447 424 km². Pod względem terytorialnym należy zatem do największych krajów Europy, jest znacząco większa od Polski (322 575 km²) i niedaleko jej do Francji czy Hiszpanii. Ze względu na surowy klimat panujący na północy kraju, około 85% ludności koncentruje się w jego południowej części, co sprawia, że Szwecja należy do najrzadziej zaludnionych państw Europy.

Najgęściej zaludnionym rejonem są tereny wokół Sztokholmu, skupiające około 2 milionów mieszkańców — niemal jedną piątą całej populacji. Kolejnymi co do wielkości miastami są Göteborg, Malmö, Uppsala i Västerås.

Średnia długość życia jest wysoka i wynosi u kobiet ponad 84 lata, zaś u mężczyzn ponad 80 lat. Szwedzi uwielbiają sport o każdej porze roku — czy to rower latem, czy łyżwy zimą. Jazda na panczenach po zamarzniętych jeziorach czy kanałach w centrum miasta jest tu czymś zupełnie naturalnym.

Szwedzka monarchia konstytucyjna

Szwecja jest konstytucyjną monarchią parlamentarną. Król Karol XVI Gustaw, siódmy władca z dynastii Bernadotte, zasiada na tronie od 15 września 1973 roku. Poślubił swoją wybrankę, Silvię Sommerlath, w czerwcu 1976 roku. Królewska para ma troje dzieci: Wiktorię, następczynię tronu oraz Madeleine i Carla-Philipa.

W 2023 roku król obchodził uroczyste 50-lecie panowania, co czyni go jednym z najdłużej sprawujących władzę monarchów w historii Szwecji. Dla porównania: jedynie Gustaw V panował dłużej, 43 lata, od 1907 do 1950 roku. W chwili wstępowania na tron Karol XVI Gustaw miał 27 lat i był wówczas najmłodszym koronowanym królem na świecie.

Szwecja – kraj równości

Szwecja od dekad przoduje w rankingach równości płci i sprawiedliwości społecznej. Charakteryzuje ją jeden z najwyższych na świecie odsetków kobiet aktywnych zawodowo poza domem, sięgający około 70%. Jednocześnie udział osób żyjących w ubóstwie należy do najniższych w Europie.

Ustawa o rynku pracy przewiduje prawo do 15-miesięcznego płatnego urlopu rodzicielskiego, który rodzice dzielą między sobą. Co istotne, przynajmniej jeden miesiąc ma obowiązek wykorzystać ojciec, tzw. pappaledighet (urlop tacierzyński). To rozwiązanie od lat skutecznie wspiera aktywne ojcostwo i wyrównuje szanse kobiet na rynku pracy.

Noc Walpurgi

W wigilię pierwszego maja Szwedzi spotykają się na święcie Walpurgii, by śpiewem zwiastować koniec zimy i nadejście wiosny. Śpiewom towarzyszą wielkie ogniska palone na wzgórzach. Gdy ogień buzuje w najlepsze, pojawia się pewna liczba mężczyzn, najczęściej w białych czapkach z daszkiem ze znaczkiem z lirą. To studenci, śpiewający od lat te same pieśni, niezależnie od miejsca w Szwecji. Noc Walpurgi to jedno z najbardziej widowiskowych i radosnych obyczajów świątecznych w całym kraju.

6 czerwca – Szwedzki Dzień Narodowy

Szwecja przez długi czas była państwem bez oficjalnego dnia narodowego. To symptomatyczne dla szwedzkiego sceptycyzmu wobec patriotycznych manifestacji. 6 czerwca jest dniem wolnym od pracy, a status oficjalnego święta narodowego zyskał dopiero w 1983 roku. Data nawiązuje do 6 czerwca 1523 roku, kiedy to w Strängnäs Gustav Eriksson Vasa został wybrany na króla wolnej Szwecji.

Ucieczka Wazy przed duńską pogonią w głąb kraju stała się inspiracją dla idei najsłynniejszych zawodów narciarskich świata – Biegu Wazów (Vasaloppet), który co roku przyciąga tysiące uczestników z całej Europy.

Święta Łucja

Wczesnym rankiem 13 grudnia szkoły, domy starców i miejsca pracy w całym kraju odwiedza orszak Świętej Łucji. Młodzież ubrana w długie szaty, ze świeczkami we włosach i w rękach, śpiewa tradycyjne pieśni i rozdaje imbirowe pierniczki. Łucja ma na sobie białą, długą do kostek suknię, przepasaną czerwoną wstążką i wianek z borówkowych gałązek z oprawkami na świece. W procesji towarzyszą jej druhny, kroczące gęsiego ze złożonymi dłońmi. Uczestnicy razem śpiewają tradycyjną piosenkę o Łucji.

To jedno z najbardziej wzruszających i rozpoznawalnych szwedzkich świąt, łączące w sobie chrześcijańskie dziedzictwo z pradawnym kultem światła w najciemniejszym czasie roku.

Adwent

W szwedzkim domu pierwszą oznaką zbliżających się świąt jest adwentowy świecznik. Zazwyczaj jest to niewielkie pudełko wysłane mchem i gałązkami borówek, w którym umieszczone są cztery świece. W pierwszą niedzielę adwentu zapala się pierwszą z nich, w drugą kolejną, aż do ostatniej niedzieli przed Bożym Narodzeniem. W adwencie w wielu oknach pojawiają się też adwentowe gwiazdy, czyli jeden z najsympatyczniejszych elementów szwedzkiej zimowej estetyki.

Midsommar

W weekend najbliższy dniu Świętego Jana, 24 czerwca, Szwedzi obchodzą wielkie letnie święto sięgające korzeniami obyczajów związanych z przesileniem letnim. Na wiele dni przed Midsommar karawany samochodów suną z miast do letniskowych domów, kempingów i przystani. W piątek wieczorem Szwedzi zbierają się na trawiastych terenach, śpiewają i tańczą wokół drzewka majowego (majstång lub midsommarstång) przybranego zielonymi gałązkami i kwiatami.

Midsommar to czas spędzany z rodziną i przyjaciółmi, czas śledzi marynowanych, nowych ziemniaków z koperkiem i truskawek — nieodłącznych elementów szwedzkiego lata.

Uczta rakowa

W Szwecji jedzenie raków przybrało postać rytuału, któremu towarzyszą wszelkie możliwe rekwizyty: papierowe kapelusze, śpiewki i koniecznie prawdziwy księżyc w pełni. Zwyczaj ten narodził się stosunkowo niedawno i ma dość prozaiczne korzenie: sto lat temu biurokratyczne przepisy zezwalały na połów raków wyłącznie podczas dwóch jesiennych miesięcy. Z tego ograniczenia wyrosła jedna z najbardziej uroczych tradycji kulinarnych Skandynawii.

Surströmming

Szwedzki przysmak budzący kontrowersje nawet wśród samych Szwedów. To mały śledź bałtycki, poławiany wiosną, solony i fermentowany w beczkach. Ze względu na intensywny zapach, puszki z surströmmingiem otwiera się tradycyjnie na zewnątrz. Śledzia podaje się zawiniętego w cienki szwedzki chleb (tunnbröd). Na posmarowany masłem kawałek kładzie się oczyszczoną rybę, plasterek ugotowanego ziemniaka (mandelpotatis) i posiekaną cebulę. Uroczysta degustacja (Surströmming Premiere) odbywa się co roku pod koniec sierpnia, kiedy śledzie z wiosennego połowu trafiają na rynek.

W 1999 roku założono w Szwecji Akademię Surströmminga (Surströmmingsakademien), która promuje ten przysmak na arenie międzynarodowej i co roku organizuje Ulvötest – konkurs oceniający smak, słoność i konsystencję ryby.

Gęś Świętego Marcina

Święty Marcin jest patronem południowoszwedzkich gastronomów. 10 listopada, w przeddzień jego święta, mieszkańcy Skanii zbierają się wieczorem, zwykle w restauracjach, na tradycyjną ucztę. Jej bohaterem nie jest jednak sam święty, lecz gęś, jego atrybut. Związek Marcina z gęsiami ma uwarunkowania czysto praktyczne: na początku listopada ptaki są najtłustsze i najsmaczniejsze, a ówczesna gospodarka nakazywała skończyć je właśnie przed zimą. Z tego prostego faktu wyrosła tradycja trwająca do dziś.

Koń z Dalarna

Drewniany konik z Dalarna, barwiony charakterystyczną czerwienią z białymi zdobieniami, jest obok szwedzkiej flagi i hymnu narodowego trzecim symbolem narodowym Szwecji. Produkuje się go wyłącznie w małej miejscowości Nusnäs nieopodal Mory, a tradycja ręcznego strugania takich koników przez drwali w długie zimowe wieczory sięga ponad 350 lat wstecz. Dziś dalahäst jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych na świecie pamiątek ze Skandynawii.